Донорлық қан құюды қажет ететін адамдарға көмектеседі. Бірақ тамақтану өтемақысын табыс, төсбелгіні орден деп атап, басқа елдің ережесін Қазақстанға қолданатын ақпараттар кездеседі. Бұл материал Қазақстандағы кепілдіктер мен төлемдердің айырмасын түсіндіреді.
Кім донор бола алады?
Денсаулық туралы кодекстің 206–207-баптарына сәйкес, медициналық тексеруден өткен, қарсы көрсетілімдері жоқ кәмелетке толған адам донор бола алады. Соңғы рұқсатты қан қызметі береді. Аурулар мен қабылдап жүрген ем туралы ашық айту қажет.
Созылмалы ауруы бар оқырман бұл мақаланы қан тапсыруға медициналық рұқсат деп қабылдамауы керек. Алдымен қан орталығынан мүмкіндігін нақтылаңыз. Қан тапсыра алмасаңыз да, акция ұйымдастыруға, ақпарат таратуға немесе донорларды қолдауға көмектесуге болады. Бастапқы ақпаратты Республикалық қан орталығынан алуға болады.
2026 жылы донорға қанша төленеді?
Мөлшерлер № ҚР ДСМ-111/2020 бұйрығымен реттеледі. Өтеусіз донация сәтті өтсе, адам тамақ немесе оның ақшалай баламасын — 0,25 АЕК таңдайды. АЕК 4 325 теңге болғанда есептік балама 1 081,25 теңге болады; нақты есептеу тәртібін қан орталығынан біліңіз. Бұл қан үшін ақы емес, тамақтану өтемақысы.
Ақылы донация бөлек қарастырылған және қан қызметінің қажеттілігі мен бұйрық талаптарына байланысты. Негізгі мысалдар: белгіленген көлемдегі бір реттік қан донациясы — 2 АЕК, яғни 8 650 теңге; көзделген екі реттік плазмаферездегі плазма — 4 АЕК немесе 17 300 теңге; аппараттық цитаферездегі тромбоциттердің белгіленген бір дозасы — 1 АЕК немесе 4 325 теңге. Кейбір компоненттерге басқа мөлшерлер қолданылады.
Әр келген адам өзі таңдаған тариф бойынша ақы алады деп уәде беруге болмайды. Медициналық рұқсат, донация түрі мен көлемі, шақыру және ұйым қажеттілігі ескеріледі. Шарттарды рәсімге дейін нақтылаңыз. Донация өтпесе, тамақтану өтемақысы берілмейді.
Жұмыста қандай кепілдіктер бар?
Кодекстің 208-бабы жұмыс күнінде тексеру мен донацияға орташа жалақы сақталып жұмыстан босатуды қарастырады. Өтеусіз донациядан кейін қосымша ақылы демалыс күні беріледі; оны еңбек демалысына қосуға болады, кепілдік бір жыл ішінде қолданылады. Донация өтпесе, қосымша күн берілмейді.
Жұмыс берушіге алдын ала хабарлап, растайтын анықтама алыңыз және демалыс күнін пайдалануды жазбаша келісіңіз. Рәсімдемей жұмысқа шықпай қалуға болмайды. Кепілдік беруден бас тартылса, жазбаша негіз сұрап, қан орталығының құжаттарын сақтаңыз.
«Құрметті донор» белгісін қалай алуға болады?
Бұл орден емес, ведомстволық төсбелгі. 2026 жылғы шілдеде марапаттың енгізілуі туралы хабарламада өтеусіз қан және/немесе тромбоцит донациясы кемінде 40 рет немесе плазма кемінде 70 рет деген өлшемдер келтірілген. Әртүрлі донацияларды біріктіріп есептеу тәртібін бөлек нақтылау қажет.
Алғашқы қадам — донорлық есебіңіз жүргізілетін қан орталығына жүгіну. Донациялардың саны мен түрін растауды сұрап, басқа орталықтардағы мәліметтерді тексеріңіз және марапатқа ұсыну тәртібін біліңіз. Қажетті санға жету мен белгі табыстау — бөлек кезеңдер.
Марапат үшін жеке төлем бар ма?
Донацияға төлем туралы аталған нормалар барлық белгі иесіне ай сайын «донор зейнетақысы» немесе Ресейдегі жыл сайынғы төлем беріледі деуге негіз болмайды. Арнайы ақшалай қолдау туралы айтылса, Қазақстанның қолданыстағы актісіне және тағайындау шарттарына сілтеме сұраңыз. Донация ақысы, жұмыстан босатылған күндердің орташа жалақысы және марапат — бөлек мәселелер.