Қазақстанда мүгедектікті рәсімдеу үшін емдеуші дәрігерге жүгініп, қажетті тексерулерден өтіп, дәрігерлік-консультациялық комиссияның медициналық-әлеуметтік сараптамаға жолдамасын алу қажет. МӘС организм функцияларының тұрақты бұзылуын, күнделікті тіршілік әрекетінің шектелуін және әлеуметтік қорғауға қажеттілікті бағалайды. Нәтижесінде мүгедектік, оның тобы мен мерзімі белгіленеді немесе оны белгілеуге негіз жоқ деген шешім қабылданады.
Түпнұсқадағы мәліметтер 2026 жылғы 9 қазанда тексерілген. Негізі: 2023 жылғы 29 маусымдағы № 260 бұйрықпен бекітілген Медициналық-әлеуметтік сараптама жүргізу қағидаларының қолжетімді өзекті редакциясы.
Мүгедектік кімге белгіленуі мүмкін?
Диагноздың өзі мүгедектік тобын анықтамайды. Сарапшылар аурудың, жарақаттың немесе кемістіктің организм функцияларын қаншалықты бұзатынын және тіршілік әрекетін қалай шектейтінін бағалайды. Адамның өзіне-өзі қызмет көрсетуі, жүріп-тұруы, бағдарлануы, қарым-қатынас жасауы, мінез-құлқын бақылауы, оқуы және еңбек етуі ескеріледі.
1-кезең. Емдеуші дәрігерге жүгініңіз
Өзіңіз тіркелген емханадан бастаңыз: учаскелік дәрігерге, жалпы практика дәрігеріне немесе ауруыңызды бақылап жүрген бейінді маманға жазылыңыз. Емдеуден кейін қандай шектеулер сақталғанын түсіндіріп, МӘС-ке жолдауға негіз бар-жоғын бағалауды сұраңыз.
2-кезең. Тексерулерден және емдеуден өтіңіз
Медициналық ұйым қажетті консультацияларды, зерттеулерді, емдеу және оңалту шараларын белгілейді. Барлық диагнозға ортақ талдаулар тізімі жоқ: тексерулер ауруға, асқынуларға және жолдаудың мақсатына байланысты. Делдалдардың кеңесімен барлығына бірдей «мүгедектікке арналған тексеру пакетін» өз бетіңізше сатып алудың қажеті жоқ.
Жалпы ереже бойынша алғашқы МӘС-ке жолдама еңбекке уақытша жарамсыздық басталғаннан кейін кемінде төрт ай өткен соң рәсімделеді. Балалар мен жұмыс істемейтін адамдар үшін бұл мерзім диагноз қойылған кезден есептеледі. Осы кезеңде емдеу нәтижелері мен бұзылыстардың тұрақтылығы бағаланады. Бұл комиссияның құжаттарды қарау мерзімі емес.
Бұл ережеден ерекшеліктер бар. Атап айтқанда, анатомиялық кемістіктері, Даун синдромы бар адамдар, сондай-ақ организм функциялары едәуір немесе айқын бұзылған, оңалту әлеуеті жоқ әрі паллиативтік көмек алатын емделмейтін науқастар ертерек жолдануы мүмкін. Ерекшеліктің нақты жағдайға қолданылуын медициналық ұйым қолданыстағы қағидалар бойынша бағалауға тиіс.
3-кезең. ДКК жолдамасын — № 031/у нысанын алыңыз
ДКК — медициналық ұйымның дәрігерлік-консультациялық комиссиясы. Ол сараптамаға жолдау мәселесін шешеді. Негізгі құжат — № 031/у нысанындағы МӘС-ке қорытынды. Оны медициналық ұйым рәсімдейді; пациент медициналық бөлімдерді өзі толтырмауға тиіс.
№ 031/у нысаны қол қойылған күннен бастап бір айдан аспайтын мерзімге жарамды. Рәсімделген күнін және құжаттарды жіберу тәртібін нақтылаңыз. Электрондық жолдама болғанның өзінде материалдардың шынымен жіберілгенін және өзіңіздің қатысуыңыз қажет пе екенін тексерген дұрыс.
Жолдамада асқынулар мен функциялық бұзылыстар көрсетілгенін, ал жеке деректердің дұрыс толтырылғанын тексеріңіз.
Мүгедектікті рәсімдеу үшін қандай құжаттар қажет?
МӘС мәліметтердің бір бөлігін мемлекеттік ақпараттық жүйелерден алады. Әрбір электрондық құжатқа міндетті түрде қағаз көшірме қоса беру талап етілмейді. Алайда жүйелерде тиісті мәліметтер болмаса, құжаттар қағаз түрінде, ал салыстырып тексеру үшін олардың түпнұсқалары ұсынылады.
| Құжат немесе мәлімет | Не үшін қажет? |
|---|---|
| Жеке басты куәландыратын құжат, оның ішінде цифрлық құжат | Адамның, ал өкіл жүгінген кезде тиісті өтініш берушінің жеке басын анықтау үшін. |
| МӘС жүргізуге өтініш | Куәландыру үшін қажет. Сырттай проактивті форматта бөлек тәртіп қолданылады. |
| № 031/у қорытындысы | Денсаулық жағдайы туралы мәліметтері бар медициналық ұйымның жолдамасы. |
| Амбулаториялық карта, үзінді көшірмелер, қорытындылар мен тексеру нәтижелері | Диагнозды, аурудың даму барысын және функциялық бұзылыстарды растау үшін. |
| № 033/у нысанындағы жеке оңалту бағдарламасының медициналық бөлігі | Медициналық ұйым оны әзірлеген жағдайда ұсынылады. |
| Жұмыс және еңбекке уақытша жарамсыздық туралы құжаттар | Қағидаларда көзделген жағдайларда: жұмыспен қамтылу, алғашқы куәландыру және сараптама мақсаты ескеріледі. |
| Өндірістік жарақат немесе кәсіптік ауру туралы құжаттар | Мүгедектіктің тиісті себебін және кәсіптік еңбекке қабілеттіліктен айырылуды анықтау үшін. |
| Қорғаншылық туралы құжаттар, ПМПК қорытындысы | Қорғаншылық белгіленсе — оны растайтын құжаттар; балаға арналған ПМПК қорытындысы — бар болса. |
4-кезең. Медициналық-әлеуметтік сараптамадан өтіңіз
МӘС-ті әлеуметтік қорғау саласындағы уәкілетті бөлімше жүргізеді. Емхана жолдаманы дайындайды, бірақ мүгедектік туралы түпкілікті шешімді емдеуші дәрігер де, ДКК да қабылдамайды. Маманның алдын ала пікірі сараптамалық қорытындыны алмастырмайды.
Көзбе-көз куәландыру
Сарапшылар құжаттарды зерделейді, шағымдарды нақтылайды және адамның жағдайын бағалайды. Күнделікті қандай әрекеттерге басқа адамның көмегі немесе арнайы құралдар қажет екенін, жағдайыңыздың қаншалықты жиі нашарлайтынын түсіндіріңіз. Ұсынылған медициналық құжаттардың көшірмелерін сақтаңыз.
Адам өзі келе алмаса
Қағидалар МӘС-ті үйде, стационарда және сырттай жүргізуді де көздейді. Денсаулық жағдайына байланысты келе алмасаңыз, қабылдау күні белгіленгенге дейін бұл мәселені емдеуші дәрігермен және ДКК-мен талқылаңыз. Негіздеме мен тиісті форматты медициналық ұйым белгіленген тәртіппен рәсімдеуге тиіс.
Сырттай проактивті МӘС
Бұл форматта медициналық мәліметтер электрондық түрде жіберіліп, шешім МӘС бөліміне әдеттегідей бармай-ақ қабылданады. Мұндай тәртіп қағидаларда көзделген нозологиялық нысандар бойынша, қажетті шарттар сақталған кезде қолданылады. Оны кез келген диагноз үшін еркін таңдауға болатын онлайн-қызмет деп түсінуге болмайды.
Балаға мүгедектікті қалай рәсімдеуге болады?
Ата-ана немесе өзге заңды өкіл педиатрға не бейінді дәрігерге жүгінеді. Кезеңдер сол күйінде қалады: тексерулер, бұзылыстарды бағалау, ДКК және МӘС-ке жолдама. Балаға қатысты диагнозбен қатар, жасына сай дамуын, оқуын, қарым-қатынасын, жүріп-тұруын және көмекке қажеттілігін сипаттау маңызды.
Жеті жасқа дейін «мүгедектігі бар бала» санаты белгіленеді. Жеті жастан он сегіз жасқа дейін бірінші, екінші немесе үшінші топтағы мүгедектігі бар бала санаттары көзделген. Психологиялық-медициналық-педагогикалық консультацияның (ПМПК) қорытындысы бар болса ескеріледі, бірақ ол өздігінен мүгедектікті белгілемейді.
5-кезең. Шешімді алып, жеке бағдарламаны тексеріңіз
Сараптама нәтижесінде мүгедектіктің бар-жоғы, оның себебі, тобы немесе санаты және мерзімі анықталады. Әлеуметтік қорғау шараларына қажеттілік те бағаланады. Негіздер болған жағдайда абилитациялау мен оңалтудың жеке бағдарламасы әзірленеді.
Мүгедектік белгілі бір мерзімге немесе тиісті негіздер болғанда қайта куәландыру мерзімінсіз белгіленуі мүмкін. Аурудың созылмалы болуы өздігінен мүгедектікті мерзімсіз белгілеуді білдірмейді. Қағидалардағы өлшемшарттар, бұзылыстардың қайтымсыздығы және қолданылатын тізбелер ескеріледі.
Мүгедектік мерзімін, қайта куәландыру күнін және жеке бағдарламаның мазмұнын тексеріңіз. Төлемдерді тағайындауды бөлек нақтылаңыз: мәртебенің белгіленуі әлеуметтік қолдау рәсімдерінің бәрі аяқталғанын білдірмейді.
Жолдама беруден немесе мүгедектікті белгілеуден бас тартса, не істеу керек?
Емхана МӘС-ке жолдамайды
Бас тартудың медициналық негіздерін және мәселені ДКК-да қарау тәртібін түсіндіруді сұраңыз. Келіспесеңіз, медициналық ұйым басшысына немесе пациентті қолдау қызметіне жазбаша өтініш беріңіз. Қабылдау күндерін, диагноздарды, расталған шектеулерді және қандай әрекеттерді орындауды сұрайтыныңызды көрсетіңіз.
Мәселе шешілмесе, денсаулық сақтау немесе медициналық бақылау саласындағы құзыретті органға, соның ішінде eOtinish арқылы өтініш жолдаңыз.
МӘС қорытындысымен келіспейсіз
Қабылданған шешімге қатысты құжаттарды сұратыңыз. Шағымда қандай медициналық мәліметтер мен шектеулер дұрыс бағаланбағанын көрсетіп, растайтын қорытындыларды тіркеңіз және шешімді қайта қарау туралы талапты тұжырымдаңыз.
Көзбе-көз МӘС қорытындысына шағым оны алған күннен бастап үш айдан кешіктірілмей беріледі. Шағым шешіміне шағым жасалып отырған органға немесе лауазымды адамға беріледі; белгіленген қарау мерзімі — 20 жұмыс күні. Сырттай проактивті сараптама үшін тұрақты тіркелген жері бойынша аумақтық бөлімше арқылы шағымданудың бөлек тәртібі көзделген.
МӘС алдында тексеретін қысқаша тізім
- Негізгі ауру мен елеулі асқынулар бойынша өзекті қорытындылар жиналды.
- Құжаттарда функциялық бұзылыстар мен емдеу нәтижелері сипатталған.
- Пациент деректері, № 031/у нысанының мазмұны және қол қойылған күні тексерілді.
- Жолдаманың жіберілуі, сараптама форматы және жеке қатысу қажеттілігі нақтыланды.
- Құжаттардың көшірмелері мен өтініш бергенді растайтын мәліметтер сақталды.
- Күнделікті шектеулер мен қажетті көмектің нақты сипаттамасы дайындалды.
Жиі қойылатын сұрақтар
Емханаға бармай, eGov арқылы мүгедектікті рәсімдеуге бола ма?
Мүгедектікті алғаш рет белгілеу үшін медициналық негіздер мен ДКК жолдамасы қажет. Электрондық сервистер мен сырттай проактивті формат медициналық тексеруді алмастырмайды. Бұрын белгіленген мүгедектік туралы анықтама алу — бөлек қызмет.
Барлық адам төрт ай күтуге міндетті ме?
Жоқ. Қағидаларда, атап айтқанда, анатомиялық кемістіктер, Даун синдромы және кейбір паллиативтік жағдайлар үшін ерекшеліктер көзделген. Ертерек жолдау мүмкіндігі медициналық құжаттар бойынша бағаланады.
Жұмыссыз және еңбек өтілінсіз МӘС-тен өтуге бола ма?
Иә. Еңбек өтілінің болмауы өздігінен мүгедектікті белгілеуге кедергі емес. Әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысу тиісті сақтандыру төлемдері үшін бөлек маңызға ие.
Жолдама мүгедектік тобының белгіленуіне кепілдік бере ме?
Жоқ. Жолдама сараптамалық бағалау жүргізуге мүмкіндік береді. Шешім № 031/у нысанының бар болуына ғана емес, расталған бұзылыстар мен тіршілік әрекетінің шектелуіне байланысты.
МӘС жүргізу қанша тұрады?
Мүгедектікті белгілеу жөніндегі мемлекеттік қызмет тегін көрсетіледі. Делдалға ақы төлеу жолдама алудың немесе топ белгілеудің шарты емес.
Жолдаманың жарамдылық мерзімі аяқталса, не істеу керек?
Медициналық ұйыммен байланысып, жолдаманың жіберілгенін және оны жаңарту қажет пе екенін нақтылаңыз. Бұл мәселені кейінге қалдырмаңыз: № 031/у нысаны қол қойылған күннен бастап бір айдан аспайтын мерзімге жарамды.